Is There a Difference Between Adults and Kids Living Abroad?

Someone wrote to me this week that there is no difference between adults and children living abroad in different cultures. I am sorry but I cannot agree with this statement because it just is not true. There are many things that are the same:

1. Both adults and children can experience a culture shock on transitioning to a new country.
2. Both can struggle to learn the new language. Usually the kids win this one!
3. Both need to discover what the rules and customs are in a country. The kids usually adapt quicker than the adults.

Madurodam, in the Netherlands

The difference is that the adults have formed their identity before moving to the new country. The child is still is still in the process of forming his or her identity. So the key word here is: identity. In my latest post I wrote about identity. Culture is linked to identity. Once you do know how a culture works it gives us a sense of belonging, identity and confidence. The problem with third culture kids is that they might think they know the culture and then suddenly they move to a new country and the culture is different. Our family, our community and the place we live in serve as mirrors to us. A child forms their own identity by using these mirrors. When the mirrors change the identity formation is much more of a challenge. This is the crucial difference between adults and children living and moving abroad.

I believe there are things that parents can do to help kids form their identity and to help third culture kids feel less of a victim of their circumstances. In the end no one grows up in perfect conditions. Maybe I will write about this in the future.

10 Things parents can do to help their children form their identity and thrive while growing up abroad:

1. Regularly return to the passport country, for me that was the Netherlands.
2. If possible return to the same place for a period of time in the passport country. We usually spent part of our leave on the family farm in Friesland, in the north of the Netherlands. It helps kids bond with that place. Julia Munroe Martin writes about where she spent her summer vacations. "I had no place to call home. The closest I ever felt to home was with my grandmother at her house in Poland, Ohio, on the banks of Yellow Creek."
3. Tell stories about your heritage. Tell stories about the grandparents. Research shows that children who know more about their family background are more resilient. Here's an article about it in the New York Times.
4. Teach children their mother tongue. Speak it to them and encourage them to speak it. There is an interesting link between language and identity!
5. Help the children to be in contact with their family abroad. Here are some great suggestions by Libby Stephens on grandparenting over the seas.
6. Have your own family traditions. Develop your own way of celebrating birthdays or special days. While I grew up in Africa we celebrated Sinterklaas every year.
7. Encourage children to have a treasure box, with special small items from the countries they have lived in.
8. Help children say goodbye well when they leave a country, so that they can start anew in a healthy way.
9. Help children when they transition back to their passport country. If possible let them have their own debriefing*. The transition back is very challenging.
10. If children are transitioning back for college or university you can consider getting a mentor to mentor them during the transition period. There is a new mentoring program for expat teens done by Sea Change Mentoring.

Do you have any suggestions how we can help our kids? Do you agree that there is a difference between adults and children living and moving abroad?

* Debriefing is telling our story, complete with experiences and feelings, from our point of view. It is a verbal processing of past events. Debriefing includes both facts and emotional responses, and invites feedback.

Related posts:
Third culture kids self-identity books
Sharing our Roots Interview (on Life with a Double Buggy)
Learning to Grieve well (on Communicating across Boundaries)
The discomfort of re-entry back home (on Sara Taber's blog)

New mentoring program for expat teens!

Recently I wrote about how important it is that counselors are curious and interested in a third culture kid's story. The great thing about blogging is that I get to meet new people online. I appreciate every comment that is left on my blog. Thank you so much. So that's how I met Ellen. She left a comment on the post I just mentioned. She wrote about a new online mentoring program for expat teens, called Sea Change Mentoring. As curious as I am, I had to know more about this. I am glad Ellen agreed to answer my questions. If you have more questions you can add them in the comments and hopefully Ellen can answer those too. Ellen grew up abroad too, just like I did!

1. Can you tell us about Sea Change, your online mentoring program for expat teens?

Sea Change Mentoring helps expat youth prepare for going back to their home countries, minimize reverse culture shock and maximize the benefits of having lived abroad. We do this by connecting high school students with mentors who grew up as expats and who went through this re-entry process successfully. With the help of our tailored curriculum, and by connecting online on a weekly basis, mentors ensure their proteges persist in college and lead healthy, independent lives.

2. What made you realize that there is a need for online mentoring?

I'm being heard!

My work at iMentor allowed me to observe firsthand how online mentoring changed the lives of thousands of young people in New York City. iMentor is one of the leading e-mentoring programs in the US. I worked for them for 5 years developing their volunteer management program, trainings thousands of mentors and ensuring the organization used the evidence and best practices in the field. 

After the 2011 earthquake in Japan, I realized that it was time for me to give back to my own community, the TCK community, by bringing mentoring to the lives of young people living abroad. I grew up as a TCK in Japan and Singapore and know firsthand what the benefits are of living abroad and what the risks can be of going “home.” According to the research that’s out there and our own survey results, the majority of TCK’s want (or wished they had) someone from the expat community to guide them through the process of adjusting to their home country. Mentoring is focused on letting the power of a structured relationship with a caring and safe adult be a guiding force in helping a young person live a well adjusted life. In my opinion, mentoring is perfectly suited to help young people living abroad.

3. How do you mentor the expat teens? Our mentors work with expat teens while they still live abroad. They are matched through the teen’s first year in their home country. Mentors and these proteges meet weekly via videochat technology. Together they create goals that they would like to achieve together within the structure of our curriculum. Mentors use the curriculum to guide teens through processing their expat experiences, managing their expectations of what coming home means and building coping skills that will help them minimize reverse culture shock. We cover topics like relationship building, pop culture and life skills (like getting a driver’s license and understanding how to use their country’s banking system).

4. Can you tell us something about your mentors? In what countries do they live? How many do you have? This organization is in its start-up phase and will launch our first program year in January, 2013.  We expect to work with over 50 mentors during this pilot year. The majority of the mentors will have US passports, necessary for screening purposes, but they may live anywhere in the world. All of our mentors are Adult Third Culture Kids and are carefully screened and trained. We pay them an hourly wage as a way to thank them for giving back to the community. So far the mentors we have recruited have lived in various countries in Asia, Africa, Latin America and the Middle East.

5. You have started mentoring recently, how many expat teens have you mentored so far? Again, this organization is in its start-up phase and will launch our first program year in January, 2013.  We expect to work with between 50 and 100 teens during our pilot year. So far, the response from families and schools across the globe reaffirms the need for this type of service.

6. What kind of problems do the teens experience when returning to their "home" country? As some of the research suggests and as our recent survey of over 200 Adult TCKs exposed, many kids experience depression, anxiety, feelings of restlessness and difficulty relating to peers.  A lot of this has to with unresolved grief. Ruth Van Reken goes into this in detail in her book Third Culture Kids.

7. What advice do you have for parents when they prepare their kids for re-entry into their passport country? In our recent survey we completed of over 200 Adult TCKs, parents came up a lot. The good news is that TCK’s that had an easier time adjusting to their home country had supportive parents that were present and educated about reverse culture shock. It helps when parents “go home” at the same time as the child, if they return to an area that the child is familiar with and if they attend the same university as their siblings. For Adult TCK’s that had a difficult time, many of them reported that they had wished their parents had been more empathetic. Also, many Adult TCK’s spoke about needing more help from parents on particular “life skills,” such as learning how to drive or how to use their home country’s banking system.

8. What advice would you give teens returning to their "home" country? Dr. Nan Sussman has done some great research on this topic and a lot of our curriculum reflects her suggestions. In her article, “Sojourners to AnotherCountry: the Psychological Roller-Coaster of Cultural Transitions,” she stresses the importance of psychologically preparing for their return home, understanding that feeling distressed once they have moved back home is normal and to find like-minded individuals to help ease the transition. In fact, we have found that teens that join international clubs or communities or that move to urban centers with diverse populations fare better. Many teens do well if they get involved or stay involved in sports once they return to their home country. Finally, just keeping a positive attitude about the transition can make a huge difference.  As one respondent from our survey said “While I was nervous and scared it was also this great new adventure where I was all on my own and I could either make the most of it or hit rock bottom.”

9. Do you have any suggestions for useful resources (like books, websites etc) for expat parents or their children? The book “Third Culture Kids", the research done by Dr. Nan Sussman and the varied articles in Denizen Magazine are the first resources that come to mind.

10. Is there anything else that you could like to share with the readers? I want to stress that are so many positive things that we can get out of being TCKs. Dr. Sussman reports that living abroad can increase our cultural sensitivity, Ruth E. Van Reken talks about how TCK’s have an expanded worldview. Our survey brought up some really interesting benefits of being TCKs. The one I think is most interesting, that a number of ATCKs wrote about, was the increased ability to think and express oneself creatively. With all the body language deciphering, interpreting and listening we have to do as TCKs, this makes a lot sense to me. As someone that has been involved with hiring college graduates for years, I often look for these qualities in potential employees. So I want to acknowledge both the difficulty and the privileges and life lessons we experience as TCKs.

If your readers are interested in becoming mentors, signing up a teenager for the program or becoming a corporate partner they can contact me at Ellen@seachangementoring.com or visit our website. 

                                                                                 ***********************************
Do you have suggestions for the mentoring program? Would you have liked to have a mentor on returning to your passport country? I would have! 

Related Posts:

• Dare to Be a Creative Third Culture Kid
• Children of the World: where are your roots?
• The Most Difficult Transition for Third Culture Kids
• My 10 disadvantages of growing up in another culture 

Image thanks to Mary R.Vogt at Morgue File

A third culture kid speaking "I'm not from anywhere"

"Where are you from?" is a difficult question for third culture kids (or expat kids). Often there is no simple answer. Just like Victoria explains on this video. She actually often answers "I'm not from anywhere". When you hear her story you will understand why she says that. For those who do not have time to watch I will let you in on her secret. The background of her family is Ukrainian but she was born in Richmond, Virginia, she lived in Russia, Italy, Syria, Germany, China and then back yo the USA. (Excuse some of the language in the video). I have included this video because Victoria explains what is was like to return to the USA. She discovered that she felt so embarrassed because she did not know how to say "the pledge of Allegiance" , she could not name all the American presidents, she had not had American history but I am sure she knew lots of other things. Victoria was teased for not knowing the names of all the presidents, imagine that. People asked her the dumbest questions: like did you ride camels wherever you went in Syria?

Moving was a constant factor in her life. There was always only a short time to make friends before she would loose them again because they would move on. She really wonders how people can live in one place all their lives, is it not boring? Victoria is looking for an international job because that's what she is comfortable with, that is what she knows. She says the best way to discover a culture is to eat the food. She ends by saying that she has to go and do something, learn a language or make a move.

Just like Victoria, I found it hard to answer the question: where are you from? I remember being embarrassed because there were things here in the Netherlands that I did not know about. To this day I am still not very good in Dutch geography, knowing where place are. I can tell you lots about places in Zimbabwe, would that do? I recently discovered that there is an online mentoring program for expat youths called Sea Change Mentoring. They aim to prepare young people returning to their "home country" to minimize reverse culture shock and to maximize the benefits of having lived abroad. That sounds really good, I wish there had been something like this when I moved from Bulawayo, Zimbabwe to university in the Netherlands. That was a real shock, I wrote about it earlier: The most difficult transition for third culture kids.

What was your experience like? Did you have embarrassing moments? Did you have a reverse culture shock? Do you have advice for kids returning to their "home" country? Do you know where you're from?

Related posts:

• My 10 disadvantages of growing up abroad
• Neither here nor there...where do I belong?
• Third culture kids and cultural identity confusion
• Third culture kids learning to be themselves
• How to relate to non-TCKs by Ruth van Reken at TCK Academy

Counselors: be curious about their upbringing...third culture kids

Once again I found an interesting article online: "Identity, mobility and marginality: counseling third culture kids in college" by Dana Leigh Downey, University of Texas at Austin. The article mentions that it is estimated that over 4 million Americans live abroad, with over 37,000 matriculating into U.S. universities each year. Our societies are becoming more and more global. Third culture kids "experience a collision of cultures and form hybrid identities in the course of their development".

I am really interested in getting to know how many Dutch third culture kids transition from abroad to Dutch universities. Can anyone help me out? Do you know the figures? Years ago I was a third culture kid moving from Zimbabwe to the Netherlands to study. I had not heard of the term "third culture kid", I had no idea what challenges I would face, I did not know that I was a "hidden immigrant". There was no extra help from the university, no extra language help, no extra support. I was not even identified as coming from abroad.

Gaw* (2007) says that re-entry is often more challenging and unsettling than initial culture shock, affecting academic, social and psychological functioning. As with other non majority groups TCKs are less likely to seek support services on campus. "The non-linear background of the TCK does not fit the mold of the average intake form." There's a good idea here: Downey suggests that counseling centres may consider adding questions to their surveys or intake forms: before the age of 18 I lived in more than one country/culture. A question like this would help identify third culture kids. It is only worth identifying TCKs if there are people who are equipped to help them. According to Downey counselors must extend:

• support
• validation
• encouragement
• along with cultural compentence
• and intercultural understanding

in order to assist third culture kids experiencing re-entry culture shock. That sounds too good to be true.

Gaw cautions mental health practitioners to be aware of possible misdiagnosis or incorrect clinical procedures that may result from:

1. misunderstanding this population
2. not accepting or validating this population
3. assuming the TCK experience is transitory and something to grow out of
4. assuming the assessment tools and constructs normed with the majority population will be applicable.

Nina Sichel co-editor of the collections Writing Out of Limbo: International Childhoods, Global Nomads and Third Culture Kids (2011) and Unrooted Childhoods: Memoirs of Growing Up Global (2004) recently wrote an article called "The Trouble with Third Culture Kids"  on Children's Mental Health Network. "So when she(the TCK) comes to you, don’t ask her where she’s from, or what’s troubling her. Ask her where she’s lived. Ask her what she’s left behind. Open doors. And just listen. Give her the time and space and permission she needs to remember and to mourn. She has a story -- many stories. And she needs and deserves to be heard, and to be healed, and to be whole."

Soon colleges and universities will start their academic year and over 37,000 TCKs will return to America to further their education. An unknown number of TCKs will re-enter the Netherlands and many other countries. What will their experience be like? Will it be different to mine years ago? Will they be identified? Will they be helped by well-equipped counselors, and mental health practitioners that have experience working with third culture kids? What was your experience like when you went to college or university?

By the way there is a new useful book to help you prepare for your transition to university. It's the book "A Global Nomad's Guide to University Transition" by Tina Quick.

*Gaw, K.F. (2007) Mobility, Multiculturalism and Marginality: Counseling Third Culture Students. Special Populations in College Counseling: A Handbook for Mental Health Practitioners(63-76).

Related posts:

• Third Culture Kids and Going to University
• The Most Difficult Transition for Third Culture Kids
• Re-entry into your passport culture
• Third Culture Kids Learning to be themselves
• Cultural identity Confusion and third culture kids

Re-entry into your passport culture

I just listened to an online program by MemberCareRadio and I was impressed. I discovered that there is lots to listen to about the process of re-entry. I listened to Marion Knell being interviewed on the subject of third culture kids and re-entry into their passport culture. Marion is author of the book "Families on the Move - growing up overseas and loving it". More recently she wrote the book "Burn up or Splash down: Surviving the Culture Shock of Re-entry". What I heard makes me want to buy both books.

You probably know that I was a third culture kid entering into the Netherlands after having been born and bred in Africa. You can read more of my story here. I actually only just survived the culture shock at the time. It certainly was an emotional roller coaster, but the worst part of it all was that I did not know what was wrong with me. Apparently it helps to have access to some information before returning to your passport culture. This can be through a debriefing, from books or by talking to people who have gone that path before. Looking back I had none of these. No debriefing, no books on the subject and nobody I knew who had gone the path before me. Sometimes we third culture kids wander down lonely roads.

Marion Knell gives third culture kids 4 tips to process their emotions when re-entering (or entering your passport culture). The 4 "P"s:

1. Permission to express your feelings
2. Permission to feel pain
3. Pathways to say goodbye, saying good "goodbyes"
4. People to share your experiences with, people who are interested in your stories.

I remember that I had one friend during my university days who was really interested in hearing my stories. She asked many questions. Where did you live? What kind of house did you live in? What was your school like? What did you do in your free time? We spent hours talking while we went cycling, walking on the beach or just while drinking a cup of tea at home. During our conversations we traveled the globe. We walked down memory lane. It was heart warming.

I hope you meet people interested in your stories. Remember not everyone is interested in your stories, but that does not matter. Just don't give up telling them but find somebody who wants to listen. Joining an international students society can help because there the chances are greater that you meet others whom you can relate to and who have stories like yours. Do you have any suggestions that can help third culture kids when returning to their passport culture? Please share them.

Related posts:

• Reverse Culture Shock and third culture kids  
• Third culture kids going to university 
• Children of the world, where are your roots?
• Teenagers: the sky is the limit?

Ken jij een Verborgen Immigrant?

"Ze zijn er wel maar je ziet ze niet. Ze lopen rond maar je hoort ze niet. Mogelijk vallen ze ook niet op, maar misschien toch wel een beetje? Ze doen niet mee met de laatste mode. Bepaalde spereekwoorden kennen ze niet. Hun taal is anders, wat voor accent is het toch? Ik kan het niet thuisbrengen."

Ja, zo was ik ook toen ik vanuit Afrika in Nederland kwam studeren. Ik was er wel maar viel niet erg op. Ik deed niet mee met de laatste mode. Op mijn middelbare school in Zimbabwe moest ik dagelijks een schooluniform dragen. Trouwens ik heb vanaf dat ik naar de eerste klas van de lagere school tot dat ik naar de universiteit ging altijd een schooluniform gedragen. Wat weet ik nou van de nieuwste mode in Nederland? Mijn accent? Het is een Engels accent in mijn Nederlands. Na de vele jaren Engelstalig onderwijs heb ik er een zachte "t" aan overgehouden. Het schijnt dat ik het woord "thee" toch anders uitspreek dan de meeste Nederlanders. Een verborgen immigrant noemen ze het ook wel. Kinderen die een deel van hun leven in het buitenland hebben gewoond en dan terugkeren naar hun "paspoort" land. Nederland is mijn paspoort land, mijn ouders zijn Nederlanders. Hier kan je meer lezen over mij.

Third culture kids zijn kinderen die in een ander land opgroeien dan hun "paspoort" land. Vroeger was het zo dat het vaak was vanwege het beroep van één van hun ouders. Meestal was het de vader die een diplomaat, zakenman, zendingswerker of ontwikkelingswerker was.

Vooral het terugkeren naar Nederland kan een flinke uitdaging zijn. Dat was het in ieder geval voor mij. Eigenlijk was het voor mij ook niet echt terugkeren, want ik had nauwelijks in Nederland gewoond. Wij kwamen wel regelmatig op verlof maar dat is toch heel anders dan hier wonen. Verlof betekende altijd dat wij weer weggingen, wij zouden weer afscheidnemen van Nederland en van onze familie hier. Op mijn 19de kwam ik alleen naar Nederland om hier te studeren. Ik was een verborgen immigrant, ik zag er net zo uit als mijn medestudenten maar ik voelde mij totaal anders, ik dacht anders, mijn reverentie kader was anders. Ik kwam er toen achter dat ik heel erg beïnvloed was door de landen waar ik in Afrika gewoond had.

Er is onderzoek naar gedaan in Amerika: "Third Culture Students, an exporatory study of the transition in the first year of college" door Dorothy S. Wiegel, University South Carolina 2010.

Deze 3 dingen hielpen studenten om een goeie start te maken op de universiteit:

1. De mogelijkheid om contact te hebben met docenten
2. De mogelijkheid om vriendschappen te sluiten met internationale studenten
3. Een ouder of een familielid hebben in hetzelfde land

Wat ook van belang bleek dat het fijn voor de studenten is om hun eigen verhaal ergens kwijt te kunnen.

Mijn advies is zoek iemand die naar je verhaal wil luisteren. Schrijf anders een dagboek of begin een blog. Lees ook mijn 5 tips voor jongeren die vanuit het buitenland in hun thuisland gaan studeren. Wil je meer over dit onderwerp lezen dan lees het boek "A Global Nomad's Guide to University Transition" geschreven door Tina Quick. Het is ook mogelijk om lid te worden van TCKid.com an online community voor third culture kids daar zal je meer mensen ontmoeten met een soortgelijk verhaal.

Meer lezen?

• Waar kom je vandaan?
• Ontdekken dat je een third culture kid bent
• Voorbeelden van Nederlandse adult third culture kids (ATCKs)
• Mijn taal verhaal
• Herinneringen aan Holland

Herken je het verhaal? Was jij ook een verborgen immigrant? Heb je nog adviezen?
Foto met dank aan Doberman van Morgue file.

Terugkeer, re-entry, help!

Ik wil vandaag iets schrijven over het terugkeren naar het land van je paspoort (je thuisland?) Ik was zelf 19 jaar oud toen ik vanuit Zimbabwe vertrok en in Nederland ging studeren. Eigenlijk kan je niet spreken van een "terugkeer" omdat ik nooit echt in Nederland had gewoond. Ik ben geboren in Zambia en woonde tot mijn 19de in Afrika. Op het moment dat ik ging studeren in Nederland ging ik ook het huis uit. In dit geval was het een grote sprong in het diepe, vanuit Bulawayo naar Leiden. Gelukkig kon ik goed zwemmen anders was ik vast verdronken. Voor mij waren er toen veel veranderingen tegelijk en zodoende vind ik het moeilijk om precies aan te geven wat de symptomen waren van de cultuurschok. In ieder geval was het een erg verwarrende tijd. Voor een korte impressie over mijn begin tijd in Nederland zie mijn bericht Waar kom je vandaan? Het lijkt mij daarom zinvol om iets te schrijven over het terugkeren naar je thuisland.

Shane Pulmano keerde met haar familie terug naar de Filipijnen na een verblijf van 20 jaar in het buitenland waarvan 12 jaar in Nederland. Zij beschrijft de cultuurschok bij terugkeer zo mooi in Tambuli het enige Nederlandstalige online magazine over de Filipijnen: "Lichaam en geest reageren allebei sterk op de fysieke verhuizing. Ik voel me net een soort tak, gesnoeid van de moederboom, in een potje geplaatst met de opdracht: "Ga maar wortel schieten". Gedachten en gevoelens kun je leren beheersen, maar dit, dit lijkt eerder op een soort innerlijk drang die je niet tegen kunt houden." 

Maria Foley geeft aan in een artikel dat Third Culture Kids (TCKs), ofwel kinderen die in het buitenland opgegroeid zijn hulp zouden moeten krijgen bij terugkeer naar het land van hun paspoort. Zij heeft ook een artikel over de psychische en lichamelijke klachten die je kunt ervaren bij een cultuurschok. Bij terugkeer kan er sprake zijn van een omgekeerde cultuurschok en dan kun je last hebben van precies dezelfde klachten als bij een gewone cultuurschok. Er kan sprake zijn van moeheid, slapeloosheid, verlies van eetlust of juist toename van eetlust om maar een paar klachten te noemen. Wat betreft de psychische klachten kan er sprake zijn van bijvoorbeeld: verdriet, eenzaamheid, verlies van identiteit, een negatief zelfbeeld of moeite met concentreren.

Adviezen bij terugkeer:

1. Deel je erveringen met anderen. Begin een blog, of schrijf artikelen.
2. Blijf dingen doen die je in het buitenland hebt geleerd, blijf het eten eten wat je daar lekker vond. Lees internationale kranten of websites. Zoek de internationale gemeenschap op in je eigen land.
3. Vraag om een training. Er bestaan trainingen om je voor te bereiden op de terugkeer naar je eigen land. In Nederland kan een re-entry training bijvoorbeeld bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) gedaan worden en het kan ook bij In Transit, Crosscultureel Psychologen. Soms heet het ook een debriefing.
4. Voor jongeren die vanuit het buitenland naar Nederland komen om te studeren lees het boek Global Nomad's Guide to university Transition geschreven door Tina Quick en lees de 5 adviezen van Tina Quick.

Voor praktische tips bij terugkeer naar Nederland zie mijn eerder bericht en het filmpje van Paul. Voor meer adviezen over terugkeer lees het artikel van RNW Wereldomroep. Tips voor terugkeer in het Engels zijn te vinden op de blog van Expat Explorer. 

Wat zijn jullie ervaringen? Ik ben ook erg benieuwd hoe het met de kinderen is gegaan na terugkomst. Ik hoor graag van jullie.

'Ik Heb Het Niet Bedacht' kinderboek van Marjanne Simons

Het boek 'Ik heb het niet bedacht...' van Marjanne Simons is geschreven voor kinderen die met hun ouders verhuizen naar een ander land. Het is geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Het boek is in 2009 uitgegeven door Van Dorp Educatief en is ook in digitale vorm beschikbaar. Het boek bleek hier te leen in bij mijn lokale bibliotheek hier in Nederland.

De schrijfster Marjanne Simons (ATCK) woonde jarenlang in het buitenland, eerst als kind, later gaf ze voorlichting aan ouders die met hun kinderen verhuizen naar een ander land. Zij is medeauteur van boeken als 'Opgroeien in het buitenland' en 'Terug naar Nederland'.

In het boek staan de verhalen van 6 kinderen die in verschillende landen wonen. David moet naar Griekenland verhuizen maar hij heeft er helemaal geen zin in. Eline is net nieuw begonnen op een internationale school in China. Mariska woont in een internaat en haar ouders wonen in Malawi. Frank woont in Nicaragua en krijgt bezoek uit Nederland. Karel woont in Portugal. Het verhaal van Karen speelt zich af in Nederland, zij is net verhuisd vanuit Kenia en alles is nieuw en onbekend voor haar in Nederland.

Het leuke van het boek is dat er allerlei verschillende onderwerpen in de verhalen naar voren komen: de nieuwe start op een internationale school als je de taal niet kent, bezoek uit Nederland ontvangen, de terugkeer naar Nederland, het missen van vrienden, per email contact houden, het leren van een nieuwe taal en nog veel meer.

Ik heb zelf mij lagere school in Malawi gedaan. Gelukkig kon ik naar een internationale school en zat ik niet op een internaat zoals Mariska. Het leuke is dat het verhaaltje wel herkenbaar is. Wij gingen ook vaak naar het meer van Malawi op vakantie. Ik ben ook in Likoma, Zomba plateau en Monkey Bay geweest. Fanta dronken wij ook!

Het boek is een goede voorbereiding voor kinderen die gaan vertrekken naar het buitenland. Ook is het een leuk kadootje voor kinderen die al in het buitenland wonen. Voor kinderen is her erg goed om te ontdekken dat ze niet de enige zijn in de situatie waarin zij zitten. Natuurlijk komt het thema 'ik heb het niet bedacht' aan de orde, iets wat ook vaak speelt als kinderen verhuizen binnen de grenzen van een land.

Hier zijn meer boekentips van mij. Lees ook mijn blog bericht over verhuizen met kinderen.

Lees ook Global nomads on the Move and Global Nomads on the Move Part 2.

Wie heeft er meer tips om kinderen te helpen met een verhuizing naar het buitenland? Ik hoor het graag.

According to my passport I am coming home.....

Kay Brabaman Eakin heeft een artikel geschreven: According to my passport I am coming home(gratis), het is in het Engels en het is zeker de moeite van het lezen waard. Wat mij betreft staan er veel herkenbare dingen in, ook al is het geschreven voor de Amerikaanse situatie. De schrijfster heeft gewoond en meer dan 20 jaar lesgegeven in 8 verschillende landen (in Europa, Afrika en Azië). Er staan ook veel voorbeelden van third culture kids in.

Third culture kids, dus kinderen die opgroeien in andere culturen zijn bijvoorbeeld de kinderen van:

• expats
• zendelingen (ook wel mission kids genoemd, mks) In Nederland heb je MK Focus voor deze groep.
• diplomaten (denk aan kinderen van een ambassadeur)
• militairen (heten ook wel eens military brats).
• migranten
• asielzoekers

Het eerste gedeelte van het artikel gaat over tieners die terugkeren naar hun "thuisland". Vanaf blz 59 gaat het over jongere kinderen. Meer informatie over "the reverse culture shock" is te vinden op blz 84. Vanaf blz 93 gaat het over hoe het is om terug te keren voor je studie.

Iets wat Kay schrijft is "Let us all work to see this next generation of mobile youth, frequently called "Third culture kids" (TCKs), embrace their unique, and sometimes unusual upbringing and use their experiences to contribute to this increasingly multicultural world." 

Waar kom je vandaan?

Daar loop ik dan tussen al die jongeren. Ik loop mee door de onbekende straten en door de onbekende stad. Ik zie allemaal onbekende gezichten. Om mij heen lijken de andere allemaal bekende tegen te komen, maar ik ken niemand, en niemand kent mij.

Ik lijk op de jongeren om mij heen, wij hebben voor een groot deel dezelfde huiskleur, wij nemen deel aan dezelfde ELCID introductie week van de Leidse universiteit, wij zijn ongeveer even oud, en toch zijn er heel veel verschillen.

Ik ben geboren in Zambia. Mijn lagere school was een internationale school in Blantyre, Malawi. De middelbare school ben ik in Lilongwe, Malawi begonnen en heb ik in Bulawayo, Zimbabwe afgemaakt. Recent heb ik afscheid genomen van vrienden, familie en het bekende in Zimbabwe om te gaan studeren en een nieuw leven op te bouwen in het geboorte land van mijn ouders. Mijn ouders wonen nog in Bulawayo, maar ik ben de oudste van het gezin en ik moet als eerste het nest uit vliegen.

Alles is zo nieuw en onbekend. Ik heb blond haar en blauwe ogen en spreek Nederlands. Toch kom ik er achter dat ik mijzelf meer “African” voel dan Nederlander. Ik heb ook immers mijn hele leven in Afrika gewoond. Ja, om de paar jaar kwamen wij “even” op verlof naar Nederland, maar ken ik Nederland?

Alles kost mij energie. Ik moet voortdurend mijn ogen goed open houden en om mij heen kijken hoe mensen dingen doen. Hoe koop ik een treinkaartje? Hoe werkt de OV chipkaart? Hoe moet ik de groente wegen in de supermarkt? Wat zijn de mensen achter de kassa onvriendelijk. Ik voel mij net een nummer.

Wat is er ook een keus. In Zimbabwe hadden wij maar één of twee merken chips en daar waren een paar verschillende smaken. Hier is de keus overweldigend. Soms koop ik geen chips, gewoon omdat de keus zo groot is. Kleren kopen doe ik al helemaal niet. Mijn kleren hebben toch geen gaten en voldoen toch prima? Ja dat het niet de nieuwste mode is dat weet ik ook wel. Wat moet ik met die mode, is het niet allemaal wat overdreven? Op school was ik een schooluniform gewend, dat was wel makkelijk.

gezien in Frans Hals museum, Haarlem

Ik voel mij zoveel ouder dan mijn medestudenten. In leeftijd zijn wij even oud maar naar mijn gevoel heb ik armoede en rijkdom al gezien, honger en ellende, ziekte en dood. Door het reizen heb ik meer levenservaring maar soms voelt het als een ballast.

Dan de steeds terugkerende vraag van medestudenten: “waar kom je vandaan?” Ik ben geboren in Afrika maar ik ben Nederlander en ik heb hier nooit echt gewoond. Ja waar kom ik vandaan?

Lees ook over Mijn ontdekking dat ik een third culture kid ben.

Expats in Nederland

Een advies van Tina Quick (auteur van "The Global Nomad's Guide to University transition") voor jongeren is dat als je naar je thuisland (bv Nederland) terug gaat: koop dan de boeken over Nederland die buitenlanders ook kopen. Je zou ook een blog kunnen lezen geschreven door een buitenlander over het leven in Nederland. Er zijn er meerdere blogs, ik doe een paar suggesties. Zo zie je Nederland door de ogen van een buitenlander en dat kan je helpen om sneller te remigreren of te integreren.

- Tiffany: an American living in Holland: clogsandtulips
- Linda: living in Den Haag: Adventures in expatland
- Letters from the Netherlands
- Tales from Windmill fields

- Jo Parfitt, Become an expat writer zij woont in Nederland, is schrijfster en uitgever. Je kan ook Jo Parfitt expat's book reviews bekijken, daar staan boekrecensies van boeken die leuk zijn voor mensen die regelmatig verhuizen.
- More expat blogs

Een website voor de internationale gemeenschap in Nederland is de expatica website. Er staan o.a. ook artikelen op de site over kinderen en opvoeding.

Wisten jullie ook dat er een expat archive centre is in Den Haag? Daar verzamelen ze alles wat met het expat leven te maken heeft bv foto's, nieuwsbrieven, verhalen, enz.

Verder is het voor de expats in Nederland mogelijk om informatie te krijgen over de expat en opvoeding in het Engels bij Passionateparenting.nl. De kinderen van expats groeien in Nederland ook op in een andere cultuur.

Meer adviezen van Tina Quick kun je hier lezen.

Fietsen + bloemen = Nederland, foto genomen op de Keukenhof

Tips voor als je terug naar Nederland verhuist

Paul woonde tot zijn 15de in het buitenland, hij is een TCK. Terug in Nederland moest hij erg wennen. Om andere kinderen te helpen maakte hij een filmpje. Het is praktisch en herkenbaar. Bedankt Paul! Je hebt wel een leuk accent, ik ben benieuwd waar die precies vandaan komt. Je hebt het ook over het weer in Nederland. Toen ik net in Nederland was kon ik mij zo ergeren aan iedereen die het steeds over het weer had. In Zimbabwe hadden wij het ook over het weer maar daar ging het dan over wanneer het weer zo gaan regenen. Wij keken uit naar regen! Inmiddels begrijp ik dat praten over het weer een manier is om in gesprek te komen met een onbekende.

een regenachtige dag in Haarlem

Trouwens toen ik terug kwam in Nederland, nou ja terugkwam.... Ik was geboren en getogen in Afrika en kwam op mijn 19de naar Nederland, toen had ik ook een raar accent. Mijn vader komt uit Friesland en soms zei ik dat het een Fries accent was, maar het was gewoon een Engels accent in mijn Nederlands.

Iets wat je automatisch doet als je ergens nieuw bent is "observeren". Of wel "kijken", hoe gebruik je de OV chip? Hoe weeg je de groenten in de supermarkt? Hoe koop je een treinkaartje? Hoe gebruik je een fietsenstalling? Ga zo maar door. Het is eigenlijk heel vermoeiend. Paul helpt je een eindje op weg met hele praktische adviezen. Kijk maar.

Ik kwam later dit filmpje van Thibault tegen, zijn ouders zijn expats en hij komt op 19 jarige leeftijd naar Nederland om hier te studeren. Ook bedankt Thibault.

Lees ook mijn bericht: "According to my passport I'm coming home".