Terugkeer, re-entry, help!

Ik wil vandaag iets schrijven over het terugkeren naar het land van je paspoort (je thuisland?) Ik was zelf 19 jaar oud toen ik vanuit Zimbabwe vertrok en in Nederland ging studeren. Eigenlijk kan je niet spreken van een "terugkeer" omdat ik nooit echt in Nederland had gewoond. Ik ben geboren in Zambia en woonde tot mijn 19de in Afrika. Op het moment dat ik ging studeren in Nederland ging ik ook het huis uit. In dit geval was het een grote sprong in het diepe, vanuit Bulawayo naar Leiden. Gelukkig kon ik goed zwemmen anders was ik vast verdronken. Voor mij waren er toen veel veranderingen tegelijk en zodoende vind ik het moeilijk om precies aan te geven wat de symptomen waren van de cultuurschok. In ieder geval was het een erg verwarrende tijd. Voor een korte impressie over mijn begin tijd in Nederland zie mijn bericht Waar kom je vandaan? Het lijkt mij daarom zinvol om iets te schrijven over het terugkeren naar je thuisland.

Shane Pulmano keerde met haar familie terug naar de Filipijnen na een verblijf van 20 jaar in het buitenland waarvan 12 jaar in Nederland. Zij beschrijft de cultuurschok bij terugkeer zo mooi in Tambuli het enige Nederlandstalige online magazine over de Filipijnen: "Lichaam en geest reageren allebei sterk op de fysieke verhuizing. Ik voel me net een soort tak, gesnoeid van de moederboom, in een potje geplaatst met de opdracht: "Ga maar wortel schieten". Gedachten en gevoelens kun je leren beheersen, maar dit, dit lijkt eerder op een soort innerlijk drang die je niet tegen kunt houden." 

Maria Foley geeft aan in een artikel dat Third Culture Kids (TCKs), ofwel kinderen die in het buitenland opgegroeid zijn hulp zouden moeten krijgen bij terugkeer naar het land van hun paspoort. Zij heeft ook een artikel over de psychische en lichamelijke klachten die je kunt ervaren bij een cultuurschok. Bij terugkeer kan er sprake zijn van een omgekeerde cultuurschok en dan kun je last hebben van precies dezelfde klachten als bij een gewone cultuurschok. Er kan sprake zijn van moeheid, slapeloosheid, verlies van eetlust of juist toename van eetlust om maar een paar klachten te noemen. Wat betreft de psychische klachten kan er sprake zijn van bijvoorbeeld: verdriet, eenzaamheid, verlies van identiteit, een negatief zelfbeeld of moeite met concentreren.

Adviezen bij terugkeer:

1. Deel je erveringen met anderen. Begin een blog, of schrijf artikelen.
2. Blijf dingen doen die je in het buitenland hebt geleerd, blijf het eten eten wat je daar lekker vond. Lees internationale kranten of websites. Zoek de internationale gemeenschap op in je eigen land.
3. Vraag om een training. Er bestaan trainingen om je voor te bereiden op de terugkeer naar je eigen land. In Nederland kan een re-entry training bijvoorbeeld bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) gedaan worden en het kan ook bij In Transit, Crosscultureel Psychologen. Soms heet het ook een debriefing.
4. Voor jongeren die vanuit het buitenland naar Nederland komen om te studeren lees het boek Global Nomad's Guide to university Transition geschreven door Tina Quick en lees de 5 adviezen van Tina Quick.

Voor praktische tips bij terugkeer naar Nederland zie mijn eerder bericht en het filmpje van Paul. Voor meer adviezen over terugkeer lees het artikel van RNW Wereldomroep. Tips voor terugkeer in het Engels zijn te vinden op de blog van Expat Explorer. 

Wat zijn jullie ervaringen? Ik ben ook erg benieuwd hoe het met de kinderen is gegaan na terugkomst. Ik hoor graag van jullie.

'Ik Heb Het Niet Bedacht' kinderboek van Marjanne Simons

Het boek 'Ik heb het niet bedacht...' van Marjanne Simons is geschreven voor kinderen die met hun ouders verhuizen naar een ander land. Het is geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Het boek is in 2009 uitgegeven door Van Dorp Educatief en is ook in digitale vorm beschikbaar. Het boek bleek hier te leen in bij mijn lokale bibliotheek hier in Nederland.

De schrijfster Marjanne Simons (ATCK) woonde jarenlang in het buitenland, eerst als kind, later gaf ze voorlichting aan ouders die met hun kinderen verhuizen naar een ander land. Zij is medeauteur van boeken als 'Opgroeien in het buitenland' en 'Terug naar Nederland'.

In het boek staan de verhalen van 6 kinderen die in verschillende landen wonen. David moet naar Griekenland verhuizen maar hij heeft er helemaal geen zin in. Eline is net nieuw begonnen op een internationale school in China. Mariska woont in een internaat en haar ouders wonen in Malawi. Frank woont in Nicaragua en krijgt bezoek uit Nederland. Karel woont in Portugal. Het verhaal van Karen speelt zich af in Nederland, zij is net verhuisd vanuit Kenia en alles is nieuw en onbekend voor haar in Nederland.

Het leuke van het boek is dat er allerlei verschillende onderwerpen in de verhalen naar voren komen: de nieuwe start op een internationale school als je de taal niet kent, bezoek uit Nederland ontvangen, de terugkeer naar Nederland, het missen van vrienden, per email contact houden, het leren van een nieuwe taal en nog veel meer.

Ik heb zelf mij lagere school in Malawi gedaan. Gelukkig kon ik naar een internationale school en zat ik niet op een internaat zoals Mariska. Het leuke is dat het verhaaltje wel herkenbaar is. Wij gingen ook vaak naar het meer van Malawi op vakantie. Ik ben ook in Likoma, Zomba plateau en Monkey Bay geweest. Fanta dronken wij ook!

Het boek is een goede voorbereiding voor kinderen die gaan vertrekken naar het buitenland. Ook is het een leuk kadootje voor kinderen die al in het buitenland wonen. Voor kinderen is her erg goed om te ontdekken dat ze niet de enige zijn in de situatie waarin zij zitten. Natuurlijk komt het thema 'ik heb het niet bedacht' aan de orde, iets wat ook vaak speelt als kinderen verhuizen binnen de grenzen van een land.

Hier zijn meer boekentips van mij. Lees ook mijn blog bericht over verhuizen met kinderen.

Lees ook Global nomads on the Move and Global Nomads on the Move Part 2.

Wie heeft er meer tips om kinderen te helpen met een verhuizing naar het buitenland? Ik hoor het graag.

According to my passport I am coming home.....

Kay Brabaman Eakin heeft een artikel geschreven: According to my passport I am coming home(gratis), het is in het Engels en het is zeker de moeite van het lezen waard. Wat mij betreft staan er veel herkenbare dingen in, ook al is het geschreven voor de Amerikaanse situatie. De schrijfster heeft gewoond en meer dan 20 jaar lesgegeven in 8 verschillende landen (in Europa, Afrika en Azië). Er staan ook veel voorbeelden van third culture kids in.

Third culture kids, dus kinderen die opgroeien in andere culturen zijn bijvoorbeeld de kinderen van:

• expats
• zendelingen (ook wel mission kids genoemd, mks) In Nederland heb je MK Focus voor deze groep.
• diplomaten (denk aan kinderen van een ambassadeur)
• militairen (heten ook wel eens military brats).
• migranten
• asielzoekers

Het eerste gedeelte van het artikel gaat over tieners die terugkeren naar hun "thuisland". Vanaf blz 59 gaat het over jongere kinderen. Meer informatie over "the reverse culture shock" is te vinden op blz 84. Vanaf blz 93 gaat het over hoe het is om terug te keren voor je studie.

Iets wat Kay schrijft is "Let us all work to see this next generation of mobile youth, frequently called "Third culture kids" (TCKs), embrace their unique, and sometimes unusual upbringing and use their experiences to contribute to this increasingly multicultural world." 

Waar kom je vandaan?

Daar loop ik dan tussen al die jongeren. Ik loop mee door de onbekende straten en door de onbekende stad. Ik zie allemaal onbekende gezichten. Om mij heen lijken de andere allemaal bekende tegen te komen, maar ik ken niemand, en niemand kent mij.

Ik lijk op de jongeren om mij heen, wij hebben voor een groot deel dezelfde huiskleur, wij nemen deel aan dezelfde ELCID introductie week van de Leidse universiteit, wij zijn ongeveer even oud, en toch zijn er heel veel verschillen.

Ik ben geboren in Zambia. Mijn lagere school was een internationale school in Blantyre, Malawi. De middelbare school ben ik in Lilongwe, Malawi begonnen en heb ik in Bulawayo, Zimbabwe afgemaakt. Recent heb ik afscheid genomen van vrienden, familie en het bekende in Zimbabwe om te gaan studeren en een nieuw leven op te bouwen in het geboorte land van mijn ouders. Mijn ouders wonen nog in Bulawayo, maar ik ben de oudste van het gezin en ik moet als eerste het nest uit vliegen.

Alles is zo nieuw en onbekend. Ik heb blond haar en blauwe ogen en spreek Nederlands. Toch kom ik er achter dat ik mijzelf meer “African” voel dan Nederlander. Ik heb ook immers mijn hele leven in Afrika gewoond. Ja, om de paar jaar kwamen wij “even” op verlof naar Nederland, maar ken ik Nederland?

Alles kost mij energie. Ik moet voortdurend mijn ogen goed open houden en om mij heen kijken hoe mensen dingen doen. Hoe koop ik een treinkaartje? Hoe werkt de OV chipkaart? Hoe moet ik de groente wegen in de supermarkt? Wat zijn de mensen achter de kassa onvriendelijk. Ik voel mij net een nummer.

Wat is er ook een keus. In Zimbabwe hadden wij maar één of twee merken chips en daar waren een paar verschillende smaken. Hier is de keus overweldigend. Soms koop ik geen chips, gewoon omdat de keus zo groot is. Kleren kopen doe ik al helemaal niet. Mijn kleren hebben toch geen gaten en voldoen toch prima? Ja dat het niet de nieuwste mode is dat weet ik ook wel. Wat moet ik met die mode, is het niet allemaal wat overdreven? Op school was ik een schooluniform gewend, dat was wel makkelijk.

gezien in Frans Hals museum, Haarlem

Ik voel mij zoveel ouder dan mijn medestudenten. In leeftijd zijn wij even oud maar naar mijn gevoel heb ik armoede en rijkdom al gezien, honger en ellende, ziekte en dood. Door het reizen heb ik meer levenservaring maar soms voelt het als een ballast.

Dan de steeds terugkerende vraag van medestudenten: “waar kom je vandaan?” Ik ben geboren in Afrika maar ik ben Nederlander en ik heb hier nooit echt gewoond. Ja waar kom ik vandaan?

Lees ook over Mijn ontdekking dat ik een third culture kid ben.

Expats in Nederland

Een advies van Tina Quick (auteur van "The Global Nomad's Guide to University transition") voor jongeren is dat als je naar je thuisland (bv Nederland) terug gaat: koop dan de boeken over Nederland die buitenlanders ook kopen. Je zou ook een blog kunnen lezen geschreven door een buitenlander over het leven in Nederland. Er zijn er meerdere blogs, ik doe een paar suggesties. Zo zie je Nederland door de ogen van een buitenlander en dat kan je helpen om sneller te remigreren of te integreren.

- Tiffany: an American living in Holland: clogsandtulips
- Linda: living in Den Haag: Adventures in expatland
- Letters from the Netherlands
- Tales from Windmill fields

- Jo Parfitt, Become an expat writer zij woont in Nederland, is schrijfster en uitgever. Je kan ook Jo Parfitt expat's book reviews bekijken, daar staan boekrecensies van boeken die leuk zijn voor mensen die regelmatig verhuizen.
- More expat blogs

Een website voor de internationale gemeenschap in Nederland is de expatica website. Er staan o.a. ook artikelen op de site over kinderen en opvoeding.

Wisten jullie ook dat er een expat archive centre is in Den Haag? Daar verzamelen ze alles wat met het expat leven te maken heeft bv foto's, nieuwsbrieven, verhalen, enz.

Verder is het voor de expats in Nederland mogelijk om informatie te krijgen over de expat en opvoeding in het Engels bij Passionateparenting.nl. De kinderen van expats groeien in Nederland ook op in een andere cultuur.

Meer adviezen van Tina Quick kun je hier lezen.

Fietsen + bloemen = Nederland, foto genomen op de Keukenhof

Vliegende Hollanders

Wist je dat er een website is van de Vliegende Hollanders? Vliegende Hollanders is een stichting die 11 jaar geleden is opgericht. Met als motto: "Voor, door en met Nederlanders die in het buitenland hebben gewoond". Helaas heb ik in het voorjaar van 2012 ontdekt dat deze website niet meer bestaat en dus de stichting ook niet meer. Ik vind het erg jammer. Er is ook informatie verloren gegaan doordat de website niet meer bestaat.

Helaas is de stichting niet meer actief maar de website blijft in de lucht. Er zijn wel tips te vinden wat betreft boeken en publicaties. Zo hebben er de afgelopen jaren een paar artikelen in de Spits en één artikel in de Trouw gestaan, deze artikelen zijn op de site van Vliegende Hollanders terug te vinden. Persoonlijk vind ik het erg jammer dat de stichting niet meer actief is omdat ik denk dat het wel in een nood voorzag.

Een andere website met veel informatie voor vliegende Hollanders is de site van de: Nederlandse Wereldomroep. Er staat veel informatie over expat zijn of expat worden.

Nog een tip als je naar het buitenland wil gaan of er al zit. Neem een gratis digitaal abonnement op het WereldExpat Magazine. Het magazine bevat veel informatie over alles wat met emigratie, remigratie en allerlei praktische zaken die er mee te maken hebben.

Voor kinderen in het buitenland is het leuk om de verhalen van andere kinderen te lezen. Daar is de site van wereldkids goed voor. Voor kinderen in het buitenland is het zelfs mogelijk om "reporter" te worden. Zo kunnen ze dan zelf hun avonturen opschrijven voor andere kinderen. Jong geleerd oud gedaan zeggen wij toch altijd? Een unieke kans in deze tijd. Succes vliegende hollanders!